امام صادق ( ع ) را برمىگيريم كه در آن روايت مىكند ، خداوند هنگام آفرينش آدم به او خطاب كرد : « . . . تو و آنها را آفريدم تا بيازمايم كه كدام يك از شما در دنيا و عمرتان و قبل از مرگ بهترينيد ، همچنين دنيا و آخرت ، مرگ و حيات ، طاعت و نافرمانى ، بهشت و جهنم را آفريدم . همچنين در تقدير و تدبيرم ، و به علم نافذم بر آنها ، ميان صورت و جسمشان ، رنگ و عمرشان ، روزى ، طاعت ، و نافرمانىشان تفاوت گذاشتم و برخى از آنها را بدبخت و خوشبخت ، بينا و نابينا ، كوتاه و بلند ، زيبا و زشت ، عالم و جاهل ، دارا و ندار ، مطيع و نافرمان ، سالم و بيچاره ، يكى معيوب و يكى بدون عيب . سالم به كسى كه بيمار است مىنگرد و به خاطر سلامتىاش مرا مىستايد ؛ و معيوب به سالم مىنگرد و مرا مىخواند تا او را سالم سازم ؛ و بر بلايم صبر مىكند و به او پاداش مىدهم . دارا به نادار مىنگرد و مرا شكر و سپاس مىگويد ؛ فقير به ثروتمند مىنگرد و مرا مىخواند ؛ مؤمن به كافر ، و به خاطر هدايتش مرا حمد مىكند . لذا آنها را آفريدم تا آنها را در خوشى و ناخوشى ، سلامت و بيمارى ، بخشش و منع بيازمايم . . . . » ابو بصير - يكى از شاگردان امام صادق ( ع ) - نزد او مىآيد و دربارهء آيهء وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ « 1 » مىپرسد ، و حضرت پاسخ مىدهد : « آنها را آفريد تا به عبادت فرمانشان دهد . » و دربارهء آيهء وَ لا يَزالُونَ مُخْتَلِفِينَ إِلَّا مَنْ رَحِمَ رَبُّكَ وَ لِذلِكَ خَلَقَهُمْ « 2 » ؛ پاسخ دادند : « آنها را آفريد تا كارى كنند كه رحمتش را جلب كنند و به آنها رحم كند . » شيخ صدوق روايت مىكند : « حسين بن على ( ع ) بر يارانش وارد شد و فرمود : اى مردم ! خداوند بلند مرتبه بندگان را آفريد تا او را بشناسند ، و آن‌گاه كه وى را شناختند به پرستش بپردازند ، و با پرستش او از پرستش غير او بىنياز گردند . » از سخن اين دو امام ( ع ) و همهء مفسّران ، برخى از حكمتها - نه همهء آنها - در آفرينش مخلوقات و هستى آشكار مىگردد . و از بارزترين جنبه‌هاى اين حكمت ، هدايت اشياء به شناخت خالق و سپس پرستش و عبادت اوست : وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا

--> ( 1 ) - ذاريات ( 51 ) آيهء 56 : و جنّ و انس را نيافريديم ، جز براى آن كه مرا بپرستند . ( 2 ) - هود ( 11 ) آيات 118 و 119 : در حالى كه پيوسته در اختلافند ، مگر كسانى كه پروردگار تو به آنان رحم كرده و براى همين آنان را آفريده است .